Bizə çox da yad olmayan rus ədəbiyyatı özün­də “artıq adam”ın bütöv nəslinin izlərini da­şımaqdadır: Puşkinin Yevgeni Onegini, Ler­mon­­tovun Peçarini, Qonçarovun Oblomovu, Tur­genevin Bazarovu və nəhayət ən amansız ifa­­dəsiylə Dostoyevskinin adsız yeraltı adamı. “Ar­tıq adam”lar, bizə içimizdəki ziddiyyəti xatır­ladır. Onlar dövrlərinin, nə edəcəyini bilmədən çaşıb qalmış qeyri-qanuni övladları, həyatı seyr etməklə kifayətlənib hərəkətə keçməyən, lakin bəlkə də seyr edə-edə yola çıxan qəzəbli anti­qəh­rəmanlarıdır. Beləliklə, Turgenyev, “Artıq adamın gündəliyi”ndə bizi ziddiyyətli xarakterlərin doğuluşuna (kökünə) aparıb çıxarır.

Stefan Sveyqin həyati süjet əsasında qurulmuş “Fantastik gecə” romanında cərəyan edən hadisələr, əsərin adından göründüyü kimi, demək olar, bir gecə ərzində baş verir. Əsərin təsadüfən başqasının uduşuna sahib çıxan baş qəhrəmanı bütün gecə boyu mənəvi əzablarla üzləşərkən çıxış yolunu təsadüfən əldə etdiyi pullardan azad olmaqda görür. Yalnız səhərə yaxın buna nail olandan sonra daxili aləmində özünə yer alan mənəvi təlatümlərdən azad ola bilir.

Məşhur rus yazıçısı Aleksandr Kuprinin (1870-1938) “İnsan qənimi” povesti rus fəhləsinin çətin, əzablı həyatına həsr olunmuşdur. Burada tikintidə əzab-əziyyətlə çalışan fəhlələrin əmək şəraiti, az əməkhaqqı qarşılığında səhərdən-axşama qədər çalışmaları, sağlamlıqlarının məhv olması kimi həyat həqiqətləri real əksini tapıb. Əsərin qəhrəmanı Bobrov da bu fəhlələrdən biridir. O, saf məhəbbətlə gözəl Ninaya aşiq olur. Qız isə bu saf sevgini, gəncliyini yaşlı Kvaşninin var-dövlətinə satır.

1862-ci ildə dərc olunan “Nalayiq məzəli əhvalat” Dostoyevskinin satirik üslubda yazılmış əsəridir. Əsər dövlət müşaviri, 43 yaşlı general İvan İliç Pralinskinin “humanizm” göstərmək ideyası ilə öz işçisinin toyuna gəlməsindən və bu “humanizm”in onu necə rüsvay edərək gülünc vəziyyətə salmasından bəhs edir. Əsərdə eyni zamanda Pseldonimovun timsalında “kiçik adam”ların həyat şəraiti, toy atmosferi və Peterburqun “alt” təbəqəsinin yaşam tərzi acınacaqlı və dəhşətli tərzdə böyük ustalıqla ifşa olunur.

Balzak yaradıcılığının mükəmməl nümunələrindən biri ­– “Polkovnik Şaber”. Əsər hamının müharibədə ölmüş bildiyi zabit Şaberin ağrılı-acılı həyatından bəhs edir. Dəhşətli döyüşlərdə möcüzəvi şəkildə sağ qalmağı bacaran Şaber “ölü” qalmağı seçir. Çətinliklərlə vəkil Dervilin köməyi ilə itirdiklərini geri qaytarmaq istəyən Şaber var- dövlətini mənimsəyib başqasına ərə gedən arvadına diriliyini sübut edə bilmir.