Pol Terunun "Fris qayıtdı" hekayəsi müharibədən sonra mühacirət həyatı yaşayan insanların keçmişin ağrıları ilə üzləşməsini və yeni mühitə uyğunlaşma çətinliklərini təsvir edir. Süjet xətti Berlindən Avstraliyaya köçmüş qaçqınların fonunda, keçmişin kölgəsindən xilas ola bilməyən və öz daxili dünyasında daimi mənəvi didərginlik yaşayan qəhrəmanın geri dönüşü üzərində qurulub. Müəllif yad mədəniyyətlərin toqquşmasını, itirilmiş vətən hissini və insanların ruhunda sağalmayan müharibə travmalarını işıqlandırır.

Əsərdə varlı və tanınmış kinoaktyorun həyat yoldaşı olan Satokonun (bəzi tərcümələrdə Toşiko) evlərində baş verən qəfil bir hadisədən sonra yaşadığı dərin mənəvi və psixoloji böhran təsvir olunur. Evlərində işləyən dayənin nikahdankənar və gözlənilməz doğuşu zamanı Satokonun əri tam bir laqeydlik nümayiş etdirir, yeni doğulmuş körpə isə adi bir qundaq bezinə belə layiq görülməyərək qanlı bir qəzet parçasına bükülür. Bu səhnə və ərinin hadisəyə laqeyd, istehzalı yanaşması Satokonun qəlbində silinməz bir yara açır; o, qəzetə bükülmüş həmin körpənin böyüyüb səfil bir gənc olacağını və cəmiyyətdən intiqam alacağını düşünərək dərin bir günahkarlıq və qorxu hissinə qapılır. Müəllif bu yığcam hekayədə zahiri parıltının arxasında gizlənən mənəvi eybəcərliyi fəlsəfi çalarlarla tənqid edərək, insan taleyinin kövrəkliyini növbəti dəfə oxucuya çatdırır.

“Qaban” hekayəsində çar hakimiyyəti illərində qaçaq Əbdülkərimin öz yoldaşları ilə şəxsi və ictimai zülmə, haqsızlığa qarşı mübarizəsi təsvir olunur. Qaçaq Əbdülkərimin anasına olan səmimi münasibəti və anasının mərd siması yazıçı tərəfindən canlandırılıb. Ananın məğrur hərəkəti heç vaxt yaddan çıxmır: “Əbdülkərim anası ağlamaz. Sən də, oğul, dünyada igid yaşayıbsan, ölümə də igid get, rəngin bir zərrə qaçarsa, sənə oğul demərəm”.

Herman Hessenin bu intellektual əsəri ömrünün orta çağlarında dərin bir daxili böhran yaşayan Qarri Haller adlı bir ziyalının mənəvi axtarışlarından bəhs edir. Qarri özünü iki fərqli dünyaya aid hiss edir: bir tərəfdən cəmiyyətin mədəni dəyərlərinə bağlı incə bir insan, digər tərəfdən isə sosial qaydaları rədd edən tənhalığa meylli bir "yalquzaq". Bu daxili ziddiyyətlər içində boğulan Qarri, sirli və cazibədar bir qadın olan Hermina ilə tanış olur. Hermina ona həyatın rəsmi və ciddi tərəfindən uzaqlaşıb, sadə zövqləri, rəqs etməyi və anı yaşamağı öyrədir. Bu tanışlıq Qarrini xəyal ilə reallıq arasında sərhədlərin itdiyi, insanın öz daxili "mən"ləri ilə qarşılaşdığı sehrli bir dünyaya aparır. Əsər fərdin cəmiyyətlə uyğunlaşma prosesini, daxili tənhalığı və insanın öz ruhundakı çoxşaxəliliyi kəşf edərək daxili dinclik tapmaq cəhdini fəlsəfi bir dillə nümayiş etdirir.

Əsərdə müxtəlif xasiyyətli qadınların daxili dünyasını, onların zahiri gözəlliyini və təbəssümlərini qələmə almağa çalışan baş qəhrəmanın daxili çarpışmaları və hissi məyusluğu ön plana çəkilir. İlk baxışdan qadın zərifliyinə, onun cazibəsinə valeh olan və aldadıcı gülüşlərdən vəcdə gələn qəhrəman, çox keçmədən qarşı tərəfin süni davranışlarını və dəyişkən təbiətini kəşf edir. Bu kəşf onda böyük bir həvəsdən düşmə yaradır və hekayədəki "N." obrazına qarşı bəslədiyi saf duyğuların necə sürətlə yox olduğunu, yerini "soyuq bir busə" kimi dondurucu bir laqeydliyə buraxdığını göstərir. Müəllif bu yığcam əsərdə insanın hiss dünyasındakı keçidləri və idealizə edilən sevginin real həyatın reallıqları qarşısında necə sarsıldığını ustadlıqla təsvir edir