Povestdəki hadisələr II Dünya Müharibəsi illərində Azərbaycan kəndlərinin birində gərgin zəhmət, ümumxalq birliyi, eyni zamanda mürəkkəb insan münasibətləri mühitində cərəyan edir. Bu kənddə hər bir evdə müharibənin nəfəsi duyulur. Qadınlar və uşaqlar cəbhəyə getmiş ərlərin, ataların, oğulların yerinə çöl işlərini görürlər.Yazıçı burada müharibə illərinə nəzər salır və insan amilinə geniş yer ayırır, insanın yaşamaq arzusu ac qalmamaq, ölməmək fikri ilə təhdid edilir. Əsərin məhz belə bir qorxunc təhkiyə ilə başlaması sujetin sonrakı mərhələlərində də insanın mövcudluq uğrunda aparacağı mübarizəyə işarə edir: «_ Əppək… əppə-ək.. əp-pəək… – aradan uzun illər keçməsinə baxmayaraq, bu uşaq səsi qulaqlarımdan getmir. Bu mənim qardaşımın səsidir.

Çalağan gәlib dilә, Bir gün dedi bülbülә: — Öyrәt mәnә dә nәğmә, Şövq ilә gәlim dәmә, Oxuyum, vurum cәһ-cәһ, Dinlәyәn desin bәһ-bәһ…

Romanın birinci hissəsində Şerlok Holms professor Moriartinin əlaltısı Porlokdan şifrəli məktub alır. Məktubda mister Duqlas adlı birisinə sui-qəsd hazırlanması barədə xəbər verilir. Bir qədər sonra Şerlok Holmsın Beykep-stritdəki evinə Skotlənd-Yardın inspektoru Makdonald gəlib xəbər verir ki, mister Duqlas öz malikanəsində qətlə yetirilib. Şerlok Holms tədqiqata başlayır. Lakin məlum olur ki, qətlə yetirilən mister Duqlas deyil, onu qətlə yetirmək istəyəndir. İkinci hissədə Pinkerton şirkətinin xəfiyyəsi Berdi Edvards, Makmerdo adı ilə Vermiss şəhərciyinə gəlir ki, “Təmizləyicilər”in dəstəsinə daxil olsun. Bu Mak-Merdoya nəsib olur. Romanın süjet xəttinin maraqlı, həyəcanlı hadisələri də bundan sonra başlayır…

Rus-sovet yazıçısı və ictimai xadimi Aleksey Nikolayeviç Tolstoy bir sıra sosial-psixoloji, tarixi, həmçinin elmi-fantastik roman, povest, hekayələrin, publisistik əsərlərin müəllifidir. Olduqca hərtərəfli və məhsuldar bir yazıçı olan A.Tolstoyun qələmindən iki şeir toplusu, qırxdan artıq pyes, bir neçə roman, ssenarilər və s. çıxmışdır. “Qızıl açar və ya Buratinonun macəraları”nı A.Tolstoy Karlo Kollodinin “Pinokkionun sərgüzəştləri. Taxta kukla haqda əhvalat” nağılının motivləri əsasında yazmışdır. Əvvəlcə italyan nağılının süjetini eynilə nəql edən yazıçı sonradan öz, orijinal ideyalarına üstünlük vermiş və köhnə kətan üzərində çəkilmiş ocaq və Qızıl açar haqda rəvayət yaratmışdır. A.Tolstoy özü bu barədə belə yazırdı: “Əvvəlcə sadəcə rus dilində Kollodinin məzmununu yazmaq istəyirdim. Ancaq sonra bu fikirdən daşındım, çünki olduqca darıxdırıcı və quru alınır. İndi isə həmin mövzunu öz bildiyim kimi işləyirəm”.

Bu hekayə kiçikyaşlı məktəblilər üçün nəzərdə tutulub. Bu hekayədəki maraqlı hadisələr, macəra dolu əhvalatlar uşaqlara insanları və digər canlıları sevməyi, onlara hörmət etməyi aşılayır.Hekayə dil və üslub cəhətdən kiçikyaşlı məktəblilərin yaş səviyyəsinə uyğunlaşdırılmışdır.