Biri var idi, biri yox idi, yer üzündə bir siçan var idi, bir pişik. Günlərin bir günü həmin bu siçan yuvasından boylanıb pişiyə dedi: - Gəlsənə qardaş olaq? Pişik etiraz elədi: - Yox, səndən mənə qardaş olmaz. Siçan soruşdu: - Niyə? Pişik cavab verdi ki, sən qorxaq, oğru, ziyankarsan.

Povestdəki hadisələr II Dünya Müharibəsi illərində Azərbaycan kəndlərinin birində gərgin zəhmət, ümumxalq birliyi, eyni zamanda mürəkkəb insan münasibətləri mühitində cərəyan edir. Bu kənddə hər bir evdə müharibənin nəfəsi duyulur. Qadınlar və uşaqlar cəbhəyə getmiş ərlərin, ataların, oğulların yerinə çöl işlərini görürlər.Yazıçı burada müharibə illərinə nəzər salır və insan amilinə geniş yer ayırır, insanın yaşamaq arzusu ac qalmamaq, ölməmək fikri ilə təhdid edilir. Əsərin məhz belə bir qorxunc təhkiyə ilə başlaması sujetin sonrakı mərhələlərində də insanın mövcudluq uğrunda aparacağı mübarizəyə işarə edir: «_ Əppək… əppə-ək.. əp-pəək… – aradan uzun illər keçməsinə baxmayaraq, bu uşaq səsi qulaqlarımdan getmir. Bu mənim qardaşımın səsidir.

Cozef Konradın bu məşhur əsəri XIX əsrin sonlarında, Londonun dumanlı və sirli küçələrində gizli bir həyat sürən Adolf Verlokun hekayəsindən bəhs edir. Zahirən sadə bir dükan sahibi olan Verlok, əslində xarici bir dövlət və müəyyən gizli qruplar üçün çalışan gizli bir agentdir. O, həyat yoldaşı Vinni və onun xüsusi qayğıya ehtiyacı olan həssas qardaşı Stivi ilə birlikdə sakit bir ailə həyatı yaşamağa çalışır. Lakin bir gün Verlokun rəhbərliyi ondan cəmiyyətdə səs-küy yaradacaq böyük bir tapşırıq icra etməsini, Londonun məşhur rəsədxanasına qarşı gizli bir plan hazırlamasını tələb edir. Bu təzyiq qarşısında çıxılmaz vəziyyətdə qalan Verlok, özünü qorumaq üçün gənc və saf Stivini bu təhlükəli plana daxil edir. Bu addım ailənin taleyini tamamilə dəyişdirən qaçılmaz və qəfil bir hadisəyə yol açır. Əsər gizli siyasi oyunların, verilən yanlış qərarların fərdlərin daxili dünyasına, ailə bağlarına necə təsir etdiyini və sadiqlik hissinin necə sınağa çəkildiyini dərin psixoloji boyalarla təsvir edir.

Sizə bir yuxu danışmaq istəyirəm. Şirin yuxu. Həm də zəhər kimi acı…şirin yuxu. Arif qapının astaca örtülməsi səsindən göz qapaqlarını araladı, yavaş-yavaş yerindən qalxıb qapıya yaxınlaşdı. Bir əli ilə qapını açdı. Oğlu Orxan qapıdan 4-5 metr aralıda əyilərək telefon işığında yerdə otların arasında nəsə axtarırdı. Arif bir anlıq duruxduqdan sonar anladı ki, oğlu cibindən götürdüyü qəpik-quruşu əlindən salıb itirib, indi onu axtarır…

Diribaş təyin olunmuş yerə gəlib çıxanda o birilər onu artıq gözləyirdilər. İki nəfərdilər: İsabala və Becid. Ətrafda elə sakitlik idi ki, küçədən evdəki saatların zəng səsləri eşidilirdi: budur, iki zəng, – səhər açılana qalmamaqdan ötrü tələsmək lazım idi. – Getdik, – deyə Diribaş söylədi. – Haradadı? – deyə yoldaşları soruşdu. Diribaş görəcəyi "işi" əvvəlcədən açıb danışanlardan deyildi. – Yaxşı, getdik, – deyə o təkrar etdi. Onlar çaylaqlara bənzər boş küçələrlə, tramvay yolunun dəmir relsləri ilə onları müşayiət edən ay işığında dinməzcə addımlayırdılar. Diribaş bir an belə sakit dayanmayan sarı gözlərini ətrafa gəzdirərək daima nəyisə qoxulayırmış kimi, burun dəliklərini oynada-oynada irəlidə gedirdi.İsabalaya ona görə bu adı vermişdilər ki, təzəcə doğulmuş körpəninki tək iri başı və cılız bədəni vardı. Bəlkə bir də ona görə ki, qısa qırxılmış saçları, qara nazik bığları və göyçək sifəti də vardı. O, sanki başdan-ayağa əzələdən ibarət idi, özü də pişik kimi yüngülcə, sezdirmədən yeriyirdi. Bir yerə dırmaşmaqda, gizlənmək lazım gələndə yumaq kimi domuşub oturmaqda tayı-bərabəri yox idi. Diribaş da hər dəfə onu özü ilə aparmaqda nə elədiyini yaxşı bilirdi.