Kür qırağının əcəb seyrəngahı var, Yaşılbaş sonası, hayıf ki, yoxdur! Ucu tər cığalı siyah tellərin Hərdən tamaşası, hayıf ki, yoxdur!

Kərim baba söhbətinə belə başladı: - Bizim Borçalı meşələrində pələng olmadığını bilirsiniz. Ancaq keçmiş zamanlarda varmış. Qırx-əlli il bundan əvvəl kəndin yaxınlığında bir pələng görünmüşdü. Onun qorxusundan meşəyə heç kəs getmirdi. Bir gün eşitdim ki, kəndin yaxınlığında pələng üç inək parçalayıb. Ağlım başımdan çıxdı. Tüfəngimi götürüb getdim.

Dekoru butalı çayxana İçərişəhərin Murad qapısının qarşısında tikilmişdi. Şişpapaq bəy misalı görkəmi, qala divarlarının dibinə kölgə kimi düşürdü. Deyirdin çayxananın kölgəsi indicə silkinib, üzüyuxarı buludlara tərəf dırmanacaq. Görüşə yarım saat tez gəlmişdim. Kəklikotu ilə dəmlənmiş çay sifariş vermişdim, yanında da qoz mürəbbəsi. Hava hələ qaralmamışdı deyə, çayxanada müştəri çox deyildi. Qəlyan tüstüsü bir əlçim bulud kimi başımın üstündə halələnmişdi. Hərdən bir qoca kişi kimi xırıltıyla öskürürdü.

Anton Çexovun bu dərin əsəri ömrünün yetkin çağlarını yaşayan, cəmiyyətdə böyük hörmət və nüfuz qazanmış yaşlı elm fədaisi – professor Nikolay Stepanoviçin daxili hesabatından bəhs edir. İllər boyu elmə xidmət edən, saysız-hesabsız uğurlara imza atan professor həyatının bu dövründə daxili bir boşluq və ətrafındakı insanlara qarşı qəribə bir laqeydlik hiss etməyə başlayır. Nə ailəsi ilə qurduğu gündəlik dialoqlar, nə də qazandığı titullar artıq onun ruhunu qidalandırır. Onun daxili dünyasını anlayan və bölüşən yeganə insan isə vaxtilə himayəsinə götürdüyü gənc və həssas qəyyumluq qızı Katyadır. Katya da öz növbəsində həyatda öz yolunu itirmiş, böyük ümidsizlik içində çabalayan bir gəncdir. Povestin sonunda Katya professordan gələcək həyatı üçün bir məsləhət, bələdçilik istəyir. Lakin öz daxili dünyasında suallarına cavab tapa bilməyən və həyatın ali məqsədini itirdiyini düşünən qoca alim ona heç bir kömək edə bilmir. Əsər xarici uğurların və sosial statusun insanın daxili tənhalığını, mənəvi axtarışlarını və həyatın qayəsini tapmaq ehtiyacını ört-basdır edə bilmədiyini böyük bir ustalıqla nümayiş etdirir.

Viktor Hüqonun bu tarixi və möhtəşəm əsəri Fransa tarixində böyük dəyişikliklərin baş verdiyi, fərqli ideologiyaların və baxışların toqquşduğu 1793-cü il hadisələrindən bəhs edir. Romanın mərkəzində müxtəlif nəsillərə və fərqli inanclara mənsub olan üç əsas personajın taleyi dayanır: qədim ənənələrə sadiq qalan təcrübəli markiz de Lantenak, yeni idealları müdafiə edən onun gənc və cəsur qohumu Qauven və onun mənəvi müəllimi olan qətiyyətli Simurden. Hadisələr bu üç fərqli xarakterin qarşıdurması fonunda cərəyan edərkən, sadiqlik, borc və insanlıq hissləri böyük sınağa çəkilir. Əsərin ən təsirli məqamlarından biri köməksiz uşaqların xilas edilməsi ətrafında qurulan səhnədir ki, bu da ən kəskin qarşıdurmalarda belə insani duyğuların hər şeydən uca olduğunu göstərir. Müəllif fərdlərin daxili mübarizəsini təsvir edərək sübut edir ki, hər hansı bir ideologiyadan və ya qanundan daha üstün olan yeganə dəyər insanpərvərlik, mərhəmət və vicdandır.