Köhnə həqiqətlər önündə əyilməmə... Faydalı olanın gözəl olandan üstünlüyü... Daşlaşmış ehkamlardan imtina... XIX əsrin 60-cı illərində bu idealları anlayan vardımı görəsən?.. Romanın cavabı belədir: bəli!Çünki əsərin baş qəhrəmanı Yevgeni Bazarov tez bir zamanda gənclərin kumirinə çevrildi. Həmin dövrdə ictimai-siyasi radikalizm kifayət qədər güclü idi. Lakin müəllif bu mövzuya toxunmur. Beləliklə, Bazarov surəti öz dövrünün əhvali-ruhiyyəsini əks etdirən bir tip kimi axıracan açılmır. Əsər isə bütövlükdə bu çatışmazlığın öhdəsindən gəlir. Öz zamanını qazanmaqla başqa zamanların da ölməz yaradıcılıq nümunəsinə çevrilir.

Çingiz Abdullayevin "Saturnun tövbəsi" romanı, keçmişini geridə qoyub tamamilə yeni bir həyata başlamaq istəyən peşəkar killerin psixoloji və kriminal dramından bəhs edən dinamik bir siyasi-kriminal detektivdir. Əsərin baş qəhrəmanı, müəllifin digər məşhur romanlarından da tanınan, vaxtilə Rusiyanın ən təhlükəli və amansız gizli qatili olmuş "Solaxay" ləqəbli Aleksey Voronindir. O, qanlı keçmişini unutmaq üçün etibarlı, nüfuzlu və zəngin bir amerikalı iş adamı maskası altında gizlənərək "istefaya çıxır". Lakin cinayət dünyasından tamamilə qopmağın qeyri-mümkün olduğunu anlayan Voronin, heç gözləmədiyi bir anda rus mafiyasından yeni bir ölüm "sifarişi" alır və kölgədən çıxaraq yenidən ölümcül oyuna girməyə məcbur edilir. Müəllif romanın fəlsəfi nüvəsini qədim Roma mifologiyasında öz övladlarını yeyən qəddar zaman və məhsuldarlıq tanrısı Saturnun alleqoriyası üzərində qurur. Bu metafora vasitəsilə Çingiz Abdullayev təkcə kriminal yeraltı dünyanı deyil, həm də ailədaxili münasibətlərdəki qorxulu bir sosial problemi – ayrılan valideynlərin övladlarına aşıladığı nifrəti və bu nifrətin gətirdiyi qaçılmaz faciələri işıqlandırır. Voronin yeni tapşırığı icra etdikdən sonra dərk edir ki, o, bu amansız şahmat taxtasında sadəcə bir ovçu deyil, həm də izi itirmək istəyən sifarişçilər tərəfindən aradan götürülməsi planlaşdırılan növbəti qurbandır.

Yayın cırramasında nə bayrambazlıqdı belə, xeyir ola, həzərat! Bekarçılıqdan bezmiş broker Xançalov şəhərdən çıxıb uzaqlara getmək istədi: adamlar bəzən özləri ilə bayramı da getdikləri yerlərə götürüb apara bilir; o qorxdu ki, bayram yox, məhz bu üzücü bekarçılıq öz tutumsuz boşluğu və rəngli lığabı ilə ondan əl çəkməyə, arxasınca sürünüb dağlara qədər gedə və orada onu təkbaşına yola vermək şəhərdəkindən də çətin ola.

Biri varıdı, biri yoxudu, Ənuşiravan adında bir padşah varıdı. Günlərin bir günündə padşah öz taxtı-səltənətində oturmuşdu. Birdən gözü aynaya sataşdı. Gördü ki, saqqalına dən düşüb. Ənuşiravanı fikir götürdü, öz-özünə dedi: – Dövlət var, mal var, can gedir. Sabah ölsəm, yerimdə kim padşahlıq eləyib dövlətimə sahib olacaq? Ənuşiravanı fikir götürdü, çünki onun heç evladı olmurdu. Gecəgündüz peşəsi ağlayıb sıtqayıb, Allaha yalvarmaqdı ki, bəlkə Allah buna bir evlad verə. Bu dəmdə qapı döyüldü. Fərraşlardan birisi gəlib, baş əyib dedi: – Qibleyi-aləm, abid yanına gəlmək istəyir. Padşah dedi: – Buraxın, gəlsin. Abid baş əydi, ədəb-salamını yerinə yetirdi. Padşah onu yanında oturtdu. Abid gördü ki, padşah özündə-sözündə deyil. Abid dedi: – Qibleyi-aləm sağ olsun, nə olub ki, belə pərişansan? Ənuşiravan dedi: – Mən onun üçün pərişanam ki, saqqalıma dən düşüb, oğul-uşaqdan da heç bir şeyim yoxdu. Abid dedi: – Qibleyi-aləm, sənə bir alma verim, elə ki, axşam oldu, hərəmxanaya get. Almanı iki bölüb yarısını baş hərəminə ver, yarısını da özün ye. Amma sənnən bir şərt bağlayıram, elə ki, oğlun və ya qızın oldu, ad qoyan günü məni çağır, gərək ona adı mən qoyam.

Morella mənim dostum idi, mən ona çox dərin, qəribə bir sevgi bəsləyirdim. Onunla neçə il bundan əvvəl bir təsadüf nəticəsində dost olmuşdum, tanış olduğumuz ilk gündən indiyə qədər ruhum, dadını bilmədiyim bir atəşlə yanmaqdadır. Amma bu, Erosun atəşi deyildi, onun o ecazkar mənasını başa düşməyəcəyimi, eləcə də onun ipə-sapa yatmayan gücünü idarə edə bilməyəcəyimi anlayana qədər qəm-qüssə mənə əzab verdi. Biz görüşdük, tale bizi birləşdirdi, ancaq mən ona nə ehtiraslı sözlər dedim, nə də sevgimi hiss etdirdim. O isə insanlardan qaçaraq özünü tam mənası ilə mənə həsr edərək məni xoşbəxt etdi. Çünki, fikirləşmək bir xoşbəxtlikdir, elə xəyal qurmaq özü də bir xoşbəxtlikdir.