Çoxdan unudulmuş dövrün tarixi təsvirini verən romanda sadə insanın gündəlik həyatı və dəyərləri canlandırılır. Kütləvi tarixi şüur, dünya haqqında təsəvvürlərin özünəməxsusluğu, insanların inam və ümidləri əks olunur. İnsanın azadfikirliliyi və mənəvi müstəqilliyi konsepsiyası Fransadakı cari hadisələrlə əlaqələndirilir. Gələcək keçmişin varisi kimi göstərilir. Dini inamın zəifləməsi, yüzillər boyu toxunulmaz qalan ehkamlara qarşı şübhə, yeni təlimlərin bolluğu cəmiyyətin öz inkişafının son hədəfinə – demokratiyaya yaxınlaşmasına sübutdur. Yazıçı dövrün əlamətlərini əsas qəhrəmanların xarakter və taleyində təcəssüm etdirir.

Əsər öz dövrünün ictimai-fəlsəfi problemlərini tünd rənglərlə göstərir. Yazıçı bunun üçün bədii imkanlardan ustalıqla istifadə edir. Cəmiyyəti aşındıran, dağıdan ən vacib problemlərdən söz açır. Şəxsiyyət üzərində zorakılıq və hörmətsizlik... Haqsızlıq və bəraət... Fərdin haqq-ədalət uğrunda mübarizəsi... Problemin həlli üçün əvvəlcə o aydınlaşmalıdır. Əsər diaqnozu dəqiq qoyur. Buna görə yazıldığı gündən indiyədək oxucularının sayı heç vaxt azalmır.

Zəng çalınıb fasilə olan kimi uşaqlar məktəbin həyətinə tökülüşdülər. Artıq özünü hiss etdirən cənub günəşinin yandırıcı şüaları yalnız günün ikinci yarısında bura düşürdü. Odur ki uşaqlar fasilələri də siniflərdə və ya uzunsov dar dəhlizdə keçirirdilər.

Biri var idi, biri yox idi, bir yarpaq və bir budaq var idi. Onlar yaxın dost olacaqlarına, bir-birilərindən heç zaman ayrılmayacaqlarına, çətin zamanlarda bir-birilərinə kömək edəcəklərinə dair bir-birilərinə söz verdilər.

Turqay məktəb direktorunun qapısını açdı. Direktor başını qarşısındakı kağızlardan ayırmadan; - Hə, yenə nə sözün var? - soruşdu. - Gəldim məlumat verəm ki, mən müharibəyə gedirəm. Turqay əlindəki çağırış vərəqini və direktorun adına yazdığı ərizəni onun qarşısına qoydu. - Könüllü gedisən? - Bəli. Bu, hər bir azərbaycanlı kişisinin borcudu. - Nə deyirəm, get, sağ-salamat qayıt uşaqlarının yanına. Lakin direktorun gözlərində sevinc qığılcımları göründü. Müdir kinli adam idi. Və Turqayla bağlı olayları unuda bilmirdi.