Bu nağıl insanlara təkəbbürlü olmamağı, başqalarının əməyinə və faydasına hörmətlə yanaşmağı öyrədir. Andersen göstərir ki, hər kəsin öz dəyəri və yeri var, kimisə kiçik görmək düzgün deyil. Nağıl həm də bildirir ki, təvazökar və səbirli olmaq insanı ucaldır, lovğalıq isə zərər gətirir.

Ştefan Svayqın ən məşhur novellası “Şahmat” insan şüurunun siyasi təzyiq ucbatından necə haçalandığını, ikiləşməyə məruz qaldığını açıq-aşkar göstərən və insanı dərindən sarsıdan bənzərsiz əsərdir. Usta yazıçı bu kiçikhəcmli əsərdə XX əsr Avropa mədəniyyətinin süquta uğradığını – Hitleri simvolizə edən Çentoviç kimi küt, lovğa bir adamın şahmat üzrə dünya çempionu olması – və ümumilikdə həmin dövrdə dünyada hökm sürən müharibə və zorakılıq ab-havasını – Doktor B.-nin amansız şəkildə təcrid edilərək dəliyə çevrilməsi – mahiranə şəkildə əks etdirir. Dünya ədəbiyyatının, bəlkə də, ən vahiməli və başgicəlləndirici səhnələrindən biri Doktor B.-nin, şahmatla zəhərlənmiş dünyasında keçirdiyi hisslərdir. Burada oxucu, insanın təcridedilmə nəticəsində hansı iztirablar yaşadığını, “heçliyə” düşdüyünü, faşizmin nəinki insanları kütləvi şəkildə qırdığını, bundan da betəri, insanı mənəvi cəhətdən işgəncəyə məruz qoyduğunu beyninin bütün hüceyrələrinə qədər hiss edir.

Maksim Qorki (rus. Максим Горький, əsl adı Aleksey Maksimoviç Peşkov (rus. Алексей Максимович Пешков; 28 mart 1868[1][2][3][…], Nijni Novqorod, Rusiya İmperiyası[4] – 18 iyun 1936[1][3][5][…], Gorki-10[d]), SSRİ — rus və sovet yazıçısı. Adı tarixdə 100 ən çox öyrənilmiş şəxsiyyətlər siyahısına daxil edilib. Qorki nəqliyyatçı olan atasını 5 yaşında ikən itirir və anası yenidən ərə getdiyindən anadan olduğu Novqoroda qayıdır. 11 yaşında tamamilə yetim qalır, nənəsi və babası tərəfindən Həştərxanda böyüdülür. Nağılları ilə böyüdüyü nənəsinin onun formalaşmasında böyük təsiri vardır. Qorki yalnız bir neçə ay məktəbə gedə bilir. 8 yaşında işləməyə başlıyar, bunun sayəsində Rusiyanın fəhlə sinfinin həyatı ilə yaxından tanış olar. Bir gəmidə qabyuyan işləyərkən oxumağa kitab marağı yaranar. İlk gənclik illərini Qazanda keçirən Qorki, dekabr 1887-ci ildə hətta intihara cəhd edir. Sonraki 5 il boyunca müxtəlif işlərdə çalışaraq, daha sonra yazılarında istifadə edəcəyi bir çox təəssüratı əldə etdiyi böyük Rusiya səyahətinə çıxar.

Bu hadisəni parisli bir nəfər danışır. Çimərlikdə gözəl, hamını cəzb edən qadın görən parislinin yadına bu əhvalat düşür: Bu parislinin dostlarından biri onu öz əyalətinə qonaq edir. Ona görməli, gəzməli yerləri göstərir. Dostu əyalətin bütün görməli yerlərini gəzən parisliyə "eybəcərlər anası"nı da göstərəcəyini deyir. Bəs bu eybəcərlər anası kimdi?

Tramvaydan düşmək istəyirəm, amma ürək eləmirəm. Yaxınlaşdığımızı bilirəm, çünki daşla dolu yarğanlar görünməyə başlayıb. Elə bil, Adelfanın yaşadığı məhəllənin evləri palçıqdan və qaya parçalarından tikilib. Nə pəncərələrdə şüşə, nə də damlarda kirəmit var. Məhəllə itləri qırıq dişli və palçıqlı ağızlarını böyük-böyük açıb arxamızca düşüblər. Kəlləmi çatlatsam da, beynim reyslərə dağılsa da, ölsəm də, tramvaydan indi düşmək istəyirəm. Çünki indi ölsəm, daha heç bir sirr saxlamalı, kiməsə verdiyim sözləri tutmalı olmayacağam. Adelfa dəliyə dönərdi, atam kədərdən ölərdi, amma mən azad olardım. Tramvaydan düşüb çoxlu qan itirdiyim üçün ölsəm, Adelfa keçəl qalanadək saçlarını yolardı. Xəstəxanadan uşaqsız qayıtdığı gün elədiyi kimi. Atam isə hər kəs tərəfindən unudular, ruhlar və toz basmış mebellər arasında qocalardı.