Ağacı hündür-gövdəli, kol-kosu həyat sevdalı çaydır, axıb gedir, burulub uzanır payız dumanında itib-görünən obalara. Çay yatağına sığınan kənddir, balaca ee, bapbalaca. Kəndin aşağı başında evdir, damı salxaq, boyu alçaq, gözü qorxaq. Evdə dördcə adam: bir kişi, bir qadın; iki uşaq - biri oğlan, biri qız. Mən o kişidən, o qadından, o it küçükləri kimi şirin-sığallı uşaqlardan danışmaq istəyirəm. İbrahim müəllim evə fikirli gəlib. Qayğılıdır. Elə bil, hay-küylə içəri girib Muradı cırnadan, Məryəmin hörüklərini dartıb-dartışdıran o həmişəki adam qalıb çayın o tayında. Payız palçığına batan ayaqqabıları da bizim kənd müəlliminin kədərinə şərik: zəndlə baxsan, görərsən ki, bir cüt əzik tufli pilləkənin ayağında baş-başa verib qəmlənir.

Qospitaldan çıxıb maşına tərəf getdi. Köhnə “06” “Jiquli”ydi. On beş il qabaq, səksən altıncı ildə, Sovet vaxtı mühəndis işlədiyi zavodda növbəyə durub almışdı. Qapını açıb oturdu, qabaq oturacaqların arasından üstünə “taksi” yazılan lövhəni götürüb sol əliylə maşının damına bərkitdi. Qospitala cərrahla görüşməyə gəlmişdi. Ortancıl qızı əməliyyat olunmalıydı. Hansı həkimin ağzını aramışdısa, xərcinin 300 dollardan az olmayacağını demişdilər. Hərbi cərrahı bir köhnə tanışı nişan vermişdi. “Həm işinin ustasıdır, həm də gözü tox adamdır”, demişdi.

Mən orada mədəniyyətin necə dəfn olunduğunu gördüm. Teatrın baş rejissorundan aldığı cavaba uzun müddət özünü inandıra bilmədi. Telefon danışığı çox qısa çəkmişdi; gözləntisinin əksinə olaraq özünü yerli-yataqlı təqdim eləməyə, şirin sözlər deməyə ehtiyac qalmamışdı, gənc dramaturq olduğunu və ilk pyesini tamamladığını eşidən kimi rejissor sevincək səslə təcili əsəri teatra gətirib Bədii Şuraya təqdim eləməsini məsləhət görmüşdü.

Hərdən belə də ola bilir. Anidən. Gözləmədiyin, özünü hazır bilmədiyin bir anda, lap elə həkim qəbulunda növbə gözlədiyin zaman, üzünü birinci dəfə gördüyün yöndəmsiz insan, rahatca sol tərəfində boş qalmış stula oturub sənə tərəf əyilər. Salamsız-kəlamsız söhbətə başlayar. Əlacsızlıqdan təslim olarsan tanımadığın Heç Kimə.

Aşıq Valeh o qədər qocalmışdı ki, neçə-neçə yüz illər karvanını yola salmış, budaqlarının bir çoxu qurumuş, bəziləri qaralıb kösəyə dönmüş və başına tarixdən əvvəlki ildırımlar düşmüş qocaman bir çinara oxşarı vardı...