İlyas Əfəndiyevin yaradıcılıq yolu, nəsr və dramaturgiyasının poetikası, müasir Azərbaycan ədəbiyyatında tutduğu yer çeşidli aspektlərdən araşdırılmış, üslub dəst-xətti geniş təhlil obyektinə çevrilmişdir. İ.Əfəndiyevin yaradıcılığına bir küll halında nəzər salmaq və nəsr əsərlərində qoyulmuş problemləri sağlam təfəkkür rakursundan təhlil etmək əvvəlki kimi bu gün də kifayət qədər aktualdır. Ədibin yaradıcılığının həmişəyaşarlığı nəinki onun maraqlı dramaturgiyasının, mövzu, obrazlar bolluğu və orijinallığı, həm də nəsr əsərlərinin məzmun mündəricəsi ilə səciyyəvidir.

XIX əsr. Çaya boylanıb yarı Xançobanı gözləyən Sara Arpaçayının qurbanı olur... Elə bununla da Xançobana deyilir: Gedin deyin xan çobana, Gəlməsin bu il Muğana, Gəlsə batar nahaq qana. Apardı sellər Saranı, Bir ala gözlü balanı...

O kəs bəxtiyardır ki, çalışdığı sahədə,məşhurdur eləcədə. Dünya özü şahiddir hər qəhrəmanlığa, ancaq hec vəchlə geri qalmayın əsla ondan. İtirdiyi rahatlıq, çəkdiyi zəhmət üçün, şan şərəfli təriflər eşitməsə də bir gün Özlüyündə belə bir fikir ilə vəcdə gəlir...

"Əlvida qonşum" - dedi boz Qurd Ququ quşuna: - Nahaq yerə burada çox iş açdım başıma. Adamlarınız həmən, işləriniz həməndi, Bir-birindən yamandı: "İstəyir mələk ol sən, kimdir sənin yaxandan əl götürən, əl çəkən"

Robert Luis Stivensonun “Doktor Cekil və cənab Haydın qəribə hekayəsi” əsəri fantastik hadisələrlə zəngindir. Əsərdə insan təbiətinin haçalanması təsvir olunur. Mərhəmətli, cəmiyyətdə böyük hörmətə sahib olan doktor Cekil hazırladığı preparat sayəsində zamanla qəzəb dolu, pislik simvolu olan Hayda çevrilir. O, əvvəlcə özünün əvvəlki obrazına asanlıqla qayıda bilir ‒ içdiyi preparat onu gah Hayda, gah da Cekilə çevirir. Robert Stivenson əsərdə göstərir ki, əgər insan pis niyyətlərinə meydan verərsə, tədricən onun əsirinə çevrilə bilər. Ehtirasları, içindəki neqativ hissləri cilovlamayanda xarakterin mənfi xüsusiyyətləri qalib gəlir