Hadisələr İkinci Dünya müharibəsi illərində, Bakı məhəllələrindən birində cərəyan edir. Həyətdəki böyük püstə ağacı uşaqların əsas oyun mərkəzidir. Bura yeni köçən tənha və əsəbi bir qonşu qadın hər gün yuduğu paltarların zəhərli, kimyəvi suyunu ağacın dibinə tökərək onu qurudur. Bütün məhəllə qadına qarşı qəzəblənsə də, sonradan məlum olur ki, o, cəbhədəki ərindən və oğlundan xəbər ala bilmədiyi üçün dərin sarsıntı keçirir və ağrısını unuda bilmək üçün gecə-gündüz ağır işdə çalışır. Bu acı həqiqəti öyrənən qonşular və uşaqlar qadını bağışlayır, onun dərdinə şərik olub öz aralarına qəbul edirlər. Yazıçı bu əsərlə müharibənin insan psixologiyasında buraxdığı ağır izləri və xalqın daxili həmrəyliyini nümayiş etdirir.

Əsər, çar Rusiyası dövründə xalqın haqsızlığa və ədalətsizliyə qarşı apardığı azadlıq mübarizəsini məşhur xalq qəhrəmanı Qaçaq Nəbinin obrazı vasitəsilə təsvir edir. Nikolay padşahın Nəbinin başına qoyduğu kisə-kisə qızıl mükafatından şirnikləşən Sarımsaq oğlu adlı bir xain, qaçaqları Sarıbaba dağının ətəyində tələyə salmaq üçün düşmənlə işbirliyinə girir. Hər tərəfdən mühasirəyə alınan Nəbi və mərd həyat yoldaşı Həcər, yel qanadlı Bozatın belində heç bir canlının çıxa bilmədiyi sıldırım və quşqonmaz Pəri çınqılı adlı dik qayalığı qartal kimi dırmaşaraq inanılmaz bir şücaətlə mühasirəni yarırlar. Düşməni heyran qoyan bu qəhrəmanlıq sayəsində dəstə sağ-salamat Arazı keçib Təbrizə yetişir, Pəri çınqılı isə el arasında igidliyin simvoluna çevrilir. Yazıçı folklor motivlərinə söykənən bu əsərdə xalqın azadlıq ruhunu, vətən sevgisini və xəyanətin məğlubiyyətini tərənnüm edir.

Əsər, pandemiya dövrünün yaratdığı böhran fonunda milli-mənəvi dəyərlər ilə modernləşən cəmiyyət arasındakı ziddiyyətləri magik realizm və postmodern üslubda təsvir edir. Hekayənin mərkəzində kənddə tək yaşayan, heç kimlə danışmayan, lakin hamıya qarşılıqsız yaxşılıq edən lal-dinməz bir kəndli dayanır. Realist elementlərlə başlayan əsər, tədricən absurd estetikaya keçir və personajın qarşısına "pandemik mələk" simvolu olan sirli bir uzunqulaq (eşşək) çıxır. Bu mistik varlığın məsləhəti ilə kəndli adət etdiyi Şərq arxetipik cəmiyyət modelindən ayrılaraq yeni sivilizasiyanın mərkəzi sayılan şəhərə köçmək qərarına gəlir. Lakin onun bu köç cəhdi kəndlə şəhərin simvolik sərhədi olan meşədə vəhşi bir qabanın hücumuna məruz qalması səbəbindən reallaşa bilmir.

Əsər, 1892-ci ildə Rusiyadakı aclıqdan qaçaraq Qafqaza köç edən insanların ağır taleyini təsvir edir. Gənc bir yolçu (müəllif) kimsəsiz dəniz sahilində doğum sancıları çəkən tənha bir kəndli qadına rast gəlir. O, heç tərəddüd etmədən qadına doğuşda kömək edir və balaca bir oğlan uşağını dünyaya gətirir. Bütün aclığa, səfalətə və təbiətin vəhşiliyinə rəğmən, bu yeni həyatın gəlişi hər ikisinə sonsuz bir fərəh və yaşamaq coşğusu bəxş edir. Müəllif bu hadisə ilə həyatın hər cür çətinliyə qalib gələn mütləq gücünü və humanizmi tərənnüm edir.

Əsər, Rusiya çarı II Nikolayın səhər tezdən güzgü qarşısında tamamilə çılpaq dayandığı an daxilində apardığı fəlsəfi mülahizələrdən bəhs edir. Çar çılpaq bədəninə baxaraq etiraf edir ki, o, əslində milyonlarla sıravi insandan heç nə ilə fərqlənməyən aciz bir varlıqdır. Onun mütləq hakimiyyətini, xalqın ona göstərdiyi qorxu və ilahi ehtiramı təmin edən şey daxili ləyaqəti deyil, sadəcə əyninə geyindiyi bərbəzəkli imperator paltarları və titullarıdır. Monoloq boyu çar, Romanovlar sülaləsinin bu hakimiyyəti əsrlər boyu qətllər, sürgünlər və amansızlıqla əldə saxladığını və xalqın bu zülmə kor-koranə itaət etdiyini acı bir dillə etiraf edir. Müəllif çarın bu gizli fikirləri vasitəsilə monarxiya rejimini, saxta vətənpərvərlik anlayışını və geyimin kütlələri aldatmaq gücünü kəskin şəkildə satira atəşinə tutur.