Romanın birinci hissəsində Şerlok Holms professor Moriartinin əlaltısı Porlokdan şifrəli məktub alır. Məktubda mister Duqlas adlı birisinə sui-qəsd hazırlanması barədə xəbər verilir. Bir qədər sonra Şerlok Holmsın Beykep-stritdəki evinə Skotlənd-Yardın inspektoru Makdonald gəlib xəbər verir ki, mister Duqlas öz malikanəsində qətlə yetirilib. Şerlok Holms tədqiqata başlayır. Lakin məlum olur ki, qətlə yetirilən mister Duqlas deyil, onu qətlə yetirmək istəyəndir. İkinci hissədə Pinkerton şirkətinin xəfiyyəsi Berdi Edvards, Makmerdo adı ilə Vermiss şəhərciyinə gəlir ki, “Təmizləyicilər”in dəstəsinə daxil olsun. Bu Mak-Merdoya nəsib olur. Romanın süjet xəttinin maraqlı, həyəcanlı hadisələri də bundan sonra başlayır…

Şəhərə qar yağırdısa, deməli adamı hər küncdə yıxılıb boynunu qırmaq təhlükəsi gözləyirdi. Yerdə qalıb tapdaq-tapdaq olan qar gecə şaxtasında donub bərkidi və yollar parlaq buz meydançasına çevrildi. İndi küçədə gəzmək yox, konki sürmək olardı. Bu əlamətdar hadisə oğlan uşaqlarının yaman xoşuna gəlirdi, çünki dərsdən yayınmaq üçün əllərində yaxşı bəhanə vardı. İlk baxışdan əhəmiyyətsiz görünən şeylər, məsələn, qarın yağması və buza dönməsi, sürüşmək və zərblə yıxılmaq çox vaxt özündə böyük insan talelərini gizlədir və kəskin dəyişikliklərə səbəb olur; bəzən insanlara xoşbəxtlik, bəzən də uğursuzluq gətirir.

Şəhid Analarına – Şəhid Analara ithaf olunur… - Ata, sənin ayaqların hanı? - Şuşaya vermişəm, oğlum. - Şuşanın öz ayaqlarına nə olub ki, sənin ayaqlarını alıb? - Şuşanın ayaqlarını düşmənlərimiz kəsmişdi, yeriyə bilmirdi. Mən də ayaqlarımı ona verdim. - Bəs Salman əminin qolları hanı? - O da qollarını verdi Şuşaya, oğlum. - Ata, Elmaz əmi də gözlərini verib Şuşaya, eləmi? - Hə, ağıllı balam. - İndi Şuşa həm görür, həm yeriyir, həm də qolları var? - Hə, igid oğlum, indi Şuşanın həm ayaqları, həm güclü qolları, həm də görən gözləri var.

Payız fəsli idi. Hər yer qızılı yarpaqlarla örtülmüşdü. Bir gün bir ac siçan meşədə özünə yemək axtarırdı. Birdən yağış yağmağa başladı. Siçan özünə gizlənmək üçün yer axtaranda ağacın altında qırmızı, üstündə ağ xalları olan çətir gördü. Siçan gedib həmin çətirin altında gizləndi.

Qılıncla divar arasındakı məsafə lap azalıb. Qılıncdan qaçsam, divara yapışacam və divarın soyuğu iliklərimə işləyəcək; yox, divardan qaçıb özümü irəli atsam, qılınc boğazıma sancılacaq. Deməli ikisinin arasında mövcud olduğunu düşündüyümüz istənilən alternativ saxtadır. Belədirsə, bunu qınayıram. Həm qılınc, həm də divar yalnız mənim məhvimi, ölümümü istəyir, ona görə də mən seçim etməkdən boyun qaçırıram. Əgər qılınc divardan daha yumşaq olsaydı, yaxud divar qılıncın tiyəsi qədər kəskin olmasaydı, qərar vermək mümkün olardı, amma onları – qılıncı və divarı – gözdən keçirən hər kəs dərhal anlayar ki, ikisi arasında fərq sadəcə səthidir. Bilirəm ki, divarla qılınc arasındakı dar yerdə yaşamağa çalışaraq ölümümü gecikdirmək qeyri-mümkündür. Burda hava çatışmır – zəhərli qazlar və hissəciklərlə kirlənib, üstəlik, qılınc bədənimdə xırda kəsik izləri qoyur (onları utancımdan gizlədirəm), divarın soyuğu isə ciyərlərimə dolur, yavaş-yavaş öskürürəm. Əgər mən sürüşüb aradan çıxa bilsəydim (imkansız xilas yolu) qılıncla divar qarşı-qarşıya gələrdi. Lakin artıq arada mən olmadığım üçün gücləri o qədər azalacaqdı ki, bəlkə də divar dağılacaq, qılınc paslanacaqdı.