Həyatın hökmü

Hekayə , cəmiyyətdən, onun qəlibləşmiş maddiyyatından və saxtalığından uzaqlaşaraq Şimali Norveçin sərt, lakin cazibədar təbiətinə sığınan intellektual bir insanın mənəvi tənha dünyasından bəhs edir. Baş qəhrəman öz daxili prinsipləri, elmi və ya fəlsəfi iddiaları ilə taleyə meydan oxumağa çalışsa da, cəmiyyətin daxili təlatümləri, sevginin dağıdıcı ehtirası və qəfil baş verən fəlakətlər (əksərən simvolik bir yanğın və ya itki şəklində) onun bütün planlarını alt-üst edir. Hamsun bu əsərdə insanın nə qədər güclü, qürurlu və ağıllı olmasından asılı olmayaraq, təbiətin instinktləri və taleyin qarşısında aciz bir oyuncaq olduğunu, insanın öz taleyini idarə etmək iddiasının sadəcə gülünc bir illüziya olduğunu gözlər önünə sərir. Yazıçı özünəməxsus kəskin psixologizm, lirik təbiət təsvirləri və insanın daxili ziddiyyətlərini açan monoloqlar vasitəsilə fərdin cəmiyyət və kainat qarşısındakı qaçılmaz mənəvi məğlubiyyətini dramatik şəkildə vurğulayır

Heç vaxt yağmayacaq buludlar

Hekayənin baş qəhrəmanı, Bakı Dövlət Universitetinin fizika fakültəsində çalışan, universiteti əlaçı diplomla bitirmiş 25 yaşlı istedadlı gənc alim S.Qafarlıdır. Gənc yaşlarından fizika elmini həyatının mərkəzinə qoyan, zehinli və hər şeyə qarşı son dərəcə diqqətli olan bu gənc, öz daxili təlatümləri və mənəvi axtarışları səbəbindən Yasamaldakı köhnə qəbiristanlığa gələrək qəbir daşlarının arasında məqsədsizcə dolaşmağa başlayır. Elçin bu qəribə personajın xarakteri vasitəsilə insanın cəmiyyət və kainat qarşısındakı yerini, həyatın faniliyini və elmlə insan ruhunun toqquşduğu nöqtələri incə ştrixlərlə təsvir edir. Hekayənin adına köçürülən "heç vaxt yağmayacaq buludlar" rəmzi, reallıqla xəyal arasında qalan, həyata keçməyən ümidləri, daxildə toplanan, lakin heç vaxt zahirə çıxaraq boşala bilməyən kədəri və mənəvi tənha insanın daxili aləmini simvolizə edir. Müəllif özünəməxsus axıcı, fəlsəfi və psixoloji nəsri ilə oxucunu gənc alimin daxili monoloqlarına ortaq edərək, intellektual fərdin cəmiyyət daxilindəki gizli dramını və yadlaşmasını ustadca nəzərə çatdırır

Heç nə

Sabir Əhmədlinin Qarabağ müharibəsi və 20 Yanvar hadisələrinin doğurduğu faciələri bədiiləşdirən "Yanvar hekayələri" silsiləsinə daxil olan "Heç nə" hekayəsi, övladını itirmiş şəhid ata və analarının dərin psixoloji sarsıntılarını, daxili fəryadlarını və müharibənin gətirdiyi amansız reallıqları tək bir insan taleyi üzərindən canlandırır. Əsərdə müəllif, erməni quldurlarının millətimizə qarşı törətdiyi bədləfəl əməllərin dinc insanlarda yaratdığı travmaları, emosional baxışları və sarsıdıcı ağrını ön plana çıxarır. Hekayənin adı olan "Heç nə" ifadəsi fəlsəfi bir leytmotiv daşıyaraq, bir anın içində hər şeyini — canından bir parça olan övladını, yurdunu və gələcəyə ümidlərini itirən insanın əlində sadəcə böyük bir boşluğun qalmasını, mənəvi baxımdan hər şeyin mənasızlaşmasını simvolizə edir. Sabir Əhmədli sarsılmaz yazıçı və vətəndaş mövqeyi nümayiş etdirərək, şəhid valideynlərinin harayını və daxili çöküşünü kəskin detallarla təsvir edir, müharibənin insan mənəviyyatına vurduğu bu sağalmaz yaraları milli kədərin bədii salnaməsinə çevirir.

Bəyaz fillər

İspaniyanın Ebro vadisində, bürkülü və qızmar günəş altında qovrulan ucqar bir qatar stansiyasında "amerikalı" kimi təqdim olunan kişi ilə onun Cik (Jig) adlı gənc sevgilisi Barselonadan Madridə gedəcək sürət qatarını gözləyirlər. Stansiyanın barında soyuq pivə və anis içkisi içən cütlüyün zahirən çox sadə, gündəlik mövzulardan bəhs edən və təkrarlarla dolu olan dialoqu, əslində mətnaltı qatda münasibətlərini və gələcəklərini alt-üst edəcək çox ağır, tabulaşdırılmış bir mövzu — arzuolunmaz hamiləlik və abort əməliyyatı ətrafında qurulub. Kişi qadını bu "sadə və xırda" əməliyyata razı salmaq üçün manipulyativ şəkildə təzyiq göstərir, hər şeyin əvvəlki kimi gözəl olacağını iddia edir; qız isə böyük bir çarəsizlik və tərəddüdlə stansiyanın bir tərəfindəki quruyub saralmış çılpaq torpaqlara, digər tərəfində isə can bəxş edən bərəkətli çay vadisinə bənzəyən, özünün "bəyaz fillərə" bənzətdiyi ağappaq təpələrə baxır. Hekayədə "abort", "hamiləlik" və ya "ayrılıq" kimi sözlər bircə dəfə də olsun birbaşa işlədilməsə də, qızın "xahiş edirəm, susasan" fəryadı və bəyaz fil simvolunun daşıdığı "bahalı, mənasız və imtina edilmək istənən hədiyyə" mənası onların bitməkdə olan sevgisini ortaya qoyur. Heminquey bu qısa mətndə insanın daxili eqoizmini, iki nəfər arasındakı ünsiyyətsizlik uçurumunu və qadının öz bədəni, eləcə də gələcəyi üzərindəki çarəsiz qərarlarını aysberqin görünməyən tərəfi kimi oxucuya mükəmməl şəkildə hiss etdirir.

Avara

Yayın nəfəskəsən, ağır bürkü şəraitində yunan dili dərsinə on dəqiqə gecikən bir gimnaziya şagirdi, məktəb qapısının ağzında dayanarkən içəri girmək əvəzinə, geri qayıdıb küçələrdə avara-avara gəzmək qərarına gəlir. Bu kortəbii itaətsizlik anı gəncin daxilində gizlənən azadlıq ehtirasını oyadır; o, kitablarını qoltuğuna vurub şəhərin meşəliklərinə, təbiətin qoynuna doğru qaçaraq dərslərin, ciddi nizam-intizamın və cəmiyyətin ondan gözlədiyi məsuliyyətlərin boğucu zəncirlərini qırıb atır. Təbiətin rəngləri, günəşin istisi və meşənin azad havası gəncin ruhunu elə sirli şəkildə bürüyür ki, o, özünü məktəb divarlarından uzaqda, həyatın əsl harmoniyasını kəşf edən həqiqi bir "avara" kimi hiss edir. Lakin bu müvəqqəti və sehrli qaçış, axşamüstü evə qayıtmaq məcburiyyəti və reallıqla yenidən üzləşmə ehtimalı qarşısında daxili bir qorxu və peşmanlıq hissi ilə toqquşur. Svayq gənc qəhrəmanın daxili dünyasındakı bu təlatümləri, yeniyetməlik dövrünün qəfəsə salınmış azadlıq duyğusunu və cəmiyyətin sərt qaydalarına qarşı edilən bu kiçik, lakin fəlsəfi üsyanı özünəməxsus dərin psixologizm və təbiət təsvirləri ilə ustadca canlandırır.