Biri var idi, biri yox idi. Simlada kasıb, lakin namuslu yerli hakimin gözəl bir qızı var idi. Qız ləyaqətli, mehriban idi, ancaq öz qüdrətini başa düşmür və ondan istifadə edə bilmirdi. Anası, bütün yaxşı analar kimi qızının gələcək taleyi üçün narahat idi. Simlada subay və komissar vəzifəsində işləyən bir adam yaşayırdı. O, bəylik kürsüsünə ən yağlı tikə idi, lakin yaraşıqsız və hətta kifir idi. Bu Asiyada tapıla bilən ən çirkin adam idi. Adı Saqqot idi, Barr-Saqqot, ya da bütöv desək, Entoni Barr-Saqqot. Xidməti münasibətdə Hindistanın ən yaxşı hökumət məmurlarından biri idi. İnsani münasibətdə isə tez-tez aşiq olan qorilla. İltifatlı diqqətini xanım Beytona tuşlayanda, əminəm, o, sevincdən göz yaşı axıtmışdı ki, Tale onu bu qoca yaşında bəxtəvər etdi.

Əsər öz dövrünün ictimai-fəlsəfi problemlərini tünd rənglərlə göstərir. Yazıçı bunun üçün bədii imkanlardan ustalıqla istifadə edir. Cəmiyyəti aşındıran, dağıdan ən vacib problemlərdən söz açır. Şəxsiyyət üzərində zorakılıq və hörmətsizlik... Haqsızlıq və bəraət... Fərdin haqq-ədalət uğrunda mübarizəsi... Problemin həlli üçün əvvəlcə o aydınlaşmalıdır. Əsər diaqnozu dəqiq qoyur. Buna görə yazıldığı gündən indiyədək oxucularının sayı heç vaxt azalmır.

Martin İden Cek Londonun sayca 21-ci romanıdır və avtobioqrafik xarakter daşıyır. Yazıçı romanda şəxsiyyətin mənəvi süqutuna çıraq tutur. Martin İden mənsub olduğu sosial təbəqədən qopub yad cisim kimi burjua dünyasına düşür, Morzlar ailəsi onun mənəvi aləmini tar-mar edir. Martin İden Cek Londonun özüdür və ən dəhşətlisi də budur ki, yazıçı bu romanda öz sonunu dəqiqliklə təsvir edib. Martin İden cəsarətin, gücün, ümidin, inamın, ağlın, sevginin, əməyin romanıdır. Adi bir matros olan Martin iynə ilə gor qazaraq dövrünün ən məşhur yazıçısına çevrilir. Ruf üçün, sevdiyi qadın üçün... Bəs Martinin itirdiyi cənnət və ya qazandığı cəhənnəm nələrdən ibarətdir? Hansı Martin daha xoşbəxt idi? Martin İden in özünəməxsus sehri var və çox az adam bu sehrdən yayına bilir.

Hekayənin əsas qəhrəmanları – Səlim və Sürəyya adlı cütlükdür. Onların ailə həyatı əslində pis deyil, lakin Səlim çox qısqanc və tez təsirlənən bir insandır. Sürəyyanın hər hansı sözü, hərəkəti, hətta heç bir mənası olmayan kiçik bir detal belə, Səlimdə şübhə doğurur. O, hər şeyi özünə sərf edən tərzdə yozur. Bir gün Səlim təsadüfən bir məktub tapır və dərhal bundan “xəyanət sübutu” çıxarmağa başlayır. Halbuki məktubun məzmunu ailə ilə tamamilə əlaqəsiz, adi, rəsmi bir məktubdur. Amma Səlim öz şübhələrinin təsirinə düşərək Sürəyyanı sorğu-suala tutur, evdə əsəbi vəziyyət yaradır. Sürəyya əvvəlcə təəccüblənir, sonra incimir, sadəcə ərinin bu davakar, əsassız təşvişinə təmkinlə cavab verir.

"Orta Türk tarixi" 8-ci sinif