Avara

Yayın nəfəskəsən, ağır bürkü şəraitində yunan dili dərsinə on dəqiqə gecikən bir gimnaziya şagirdi, məktəb qapısının ağzında dayanarkən içəri girmək əvəzinə, geri qayıdıb küçələrdə avara-avara gəzmək qərarına gəlir. Bu kortəbii itaətsizlik anı gəncin daxilində gizlənən azadlıq ehtirasını oyadır; o, kitablarını qoltuğuna vurub şəhərin meşəliklərinə, təbiətin qoynuna doğru qaçaraq dərslərin, ciddi nizam-intizamın və cəmiyyətin ondan gözlədiyi məsuliyyətlərin boğucu zəncirlərini qırıb atır. Təbiətin rəngləri, günəşin istisi və meşənin azad havası gəncin ruhunu elə sirli şəkildə bürüyür ki, o, özünü məktəb divarlarından uzaqda, həyatın əsl harmoniyasını kəşf edən həqiqi bir "avara" kimi hiss edir. Lakin bu müvəqqəti və sehrli qaçış, axşamüstü evə qayıtmaq məcburiyyəti və reallıqla yenidən üzləşmə ehtimalı qarşısında daxili bir qorxu və peşmanlıq hissi ilə toqquşur. Svayq gənc qəhrəmanın daxili dünyasındakı bu təlatümləri, yeniyetməlik dövrünün qəfəsə salınmış azadlıq duyğusunu və cəmiyyətin sərt qaydalarına qarşı edilən bu kiçik, lakin fəlsəfi üsyanı özünəməxsus dərin psixologizm və təbiət təsvirləri ilə ustadca canlandırır.

25 Avqust

Xorxe Luis Borxesin "25 avqust" hekayəsi, zamanın nisbiliyi, şəxsiyyətin ikiləşməsi və ölümün qaçılmazlığı mövzularını fəlsəfi bir müstəvidə araşdıran, müəllifin özünün iştirak etdiyi mistik və avtobiografik bir mətndir. Hekayədə yaşlı Borxes Adroge şəhərindəki köhnə bir otel otağına daxil olur və orada qəribə bir şəkildə özünün daha gənc versiyası ilə qarşılaşır. İki Borxes — biri həyatının sonuna yaxınlaşan qoca, digəri isə hələ gələcəyin gətirəcəyi hadisələrdən xəbərsiz olan daha gənc yazıçı — eyni məkanda və eyni zamanda üz-üzə gələrək dərin bir dialoqa başlayırlar. Yaşlı Borxes gənc özünə gələcəkdə onu nələr gözlədiyini, korluğunu, yazacağı əsərləri və ən əsası, məhz bu tariqdə (25 avqust 1983-cü ildə) intihar edərək həyatına son qoymaq qərarını açıqlayır. Gənc Borxes isə qarşısındakının real olduğuna inanmaqda çətinlik çəkir və bu görüşün sadəcə kabuslu bir yuxu olduğunu düşünür. Müəllif oxucunu "reallıq nədir və yuxunu kim görür?" sualı ilə baş-başa buraxaraq, insanın öz taleyi ilə qarşılaşmasını və keçmişlə gələcəyin toqquşmasını unikal bir Borxes üslubunda sintez edir.

Qraminyanın sevgilisi

"Qraminyanın sevgilisi" hekayəsi İtaliyanın Siciliya kəndində yaşayan gözəl və varlı bir qız olan Peppanın, bölgədə hamının qorxduğu qanunsuz quldur Qraminyaya qarşı qarşısıalınmaz bir ehtirasa qapılmasından bəhs edir. Peppa öz toyuna sayılı günlər qalmış varlı nişanlısı Finunu, ailəsini və rahat həyatını geridə qoyaraq, heç vaxt üzünü görmədiyi bu quldurun ardınca dağlara qaçır. O, ac-susuz qalaraq, təqiblərdən gizlənərək Qraminyanın yanında hər cür çətinliyə qatlanır və onun sadiq köməkçisinə çevrilir. Lakin bu kor-koranə sevgi çox çəkmir; hüquq-mühafizə orqanları ilə baş verən qanlı atışmada Qraminya yaralanaraq əsir düşür, Peppa isə ağır yaralı halda kəndə, anasının yanına qayıdır. Cəmiyyət tərəfindən rədd edilən, anasını itirən və hər kəs tərəfindən tərk edilən Peppa, ömrünün qalan hissəsini sevgilisinin saxlanıldığı həbsxananın yaxınlığında, əsgərlərin paltarlarını yuyaraq acınacaqlı bir fədakarlıqla başa vurur.

Armagedonda yuxulayanlar

"Armagedonda yuxulayanlar" hekayəsi, kosmik tənhalıq, psixoloji gərginlik və insan şüurunun qaranlıq künclərini araşdıran klassik bir elmi-fantastik qorxu əsəridir. Süjet xətti kosmik gəmisi qəzaya uğrayaraq, Mars və Yupiter orbitləri arasında yerləşən kimsəsiz, cansız və quru bir asteroidə düşən astronavt Leonard Seylin ətrafında qurulur. Astronavt kömək gələnə qədər bu yad məkanda sağ qalmağa çalışır, lakin çox keçmədən fiziki çətinliklərdən daha dəhşətli bir kabusla – psixoloji işgəncə ilə üz-üzə qalır. Seyl hər dəfə gözlərini yumub yuxuya getmək istədikdə, beynində milyonlarla il əvvəl bu məkanda baş vermiş qanlı kosmik müharibələrin, məhv olmuş iki qədim sivilizasiyanın qışqırıqlarını, nifrət dolu səslərini və şüur qalıqlarını eşitməyə başlayır. Sən demə, bu cansız asteroid əslində unudulmuş qədim döyüşçülərin ruhlarının hələ də vuruşduğu və sağ qalan hər hansı bir canlının beynini ələ keçirmək üçün fürsət güddüyü qorxulu bir "Armagedon" (son döyüş meydanı) imiş. Dəli olmaqdan və şəxsiyyətini itirməkdən qorxan Seyl günlərlə yuxusuz qalaraq bu qədim kabuslara müqavimət göstərir, lakin yuxusuzluq onun bədənini və iradəsini tamamilə tükəndirir.

Mövhümatçı

Nyu-York kənarındakı zəngin və dünyəvi bir qəsəbədə yaşayan yəhudilər, bura köçən ortodoks (Həsidi) yəhudilərin dini məktəb açmasından narahat olurlar. Onlar qorxurlar ki, mühacirlərin qədim qara geyimləri və köhnəpərəst həyat tərzi yerli xristianlarda antisemitizmi (yəhudi düşmənçiliyini) oyadacaq. Gənc hüquqşünas Eli Pek mühacirləri qəsəbə qanunlarına tabe etmək və geyimlərini dəyişdirməyə məcbur etmək üçün vəzifələndirilir.Eli kompromis kimi öz modern kostyumunu qara geyimli bir mühacirə verir. Əvəzində isə həmin mühacir öz köhnə qara xalatını Elinin qapısına qoyur. Bu geyimi geyinən Elinin daxilində güclü psixoloji böhran və vicdan əzabı başlayır; o, əcdadlarının çəkdiyi əzabları və unudulmuş tarixi kimliyini hiss edir. Hekayənin sonunda Eli qəsəbədə həmin qara libasda gəzir. Müasir dostları isə onun dəlirdiyini zənn edərək ona zorla sakitləşdirici iynə vururlar.